معرفی 7 مدل کسب‌وکار اصلی بر اساس نوع ارتباط

مدل‌های کسب‌وکار به‌عنوان ستون فقرات هر فعالیت اقتصادی، مشخص می‌کنند که یک کسب‌وکار چگونه ارزش خلق می‌کند، این ارزش را به چه کسی ارائه می‌دهد و از چه طریقی درآمدزایی می‌کند. در دنیای امروز که رقابت شدیدتر و بازارها پیچیده‌تر شده‌اند، شناخت مدل‌های مختلف کسب‌وکار ضروری است.

B2B، B2C، B2G/B2A، C2C، C2B، G2B، G2C دسته‌بندی مدل‌های کسب‌وکار بر اساس ارتباط هستند. آشنایی با این مدل‌ها به شما کمک می‌کند راحت‌تر بتوانید ارتباط میان کسب‌وکار‌ها و خریداران را درک کنید.

در این مقاله، به‌صورت جامع با انواع مدل‌های کسب‌وکار آشنا می‌شویم. به شما پیشنهاد می‌کنیم تا انتهای این مقاله با تیم غرفه‌چی همراه باشید.

#معرفی انواع مدل‌های کسب‌وکار

#مدل کسب‌وکار B2B (Business to Business)

مدل B2B یا همان بیزینس تو بیزینس (کسب‌وکار به کسب‌وکار) به کسب‌وکارهایی گفته می‌شود که محصولات یا خدمات خود را بجای مصرف‌کننده به کسب‌وکارهای دیگر ارائه می‌دهند. در این مدل، مشتری نهایی یک فرد عادی نیست، بلکه یک واحد حقوقی با نیازهای مشخص است. فرآیند فروش در Business to Business معمولا طولانی‌تر، منطقی‌تر و مبتنی بر تحلیل هزینه و داده‌ها است.

فروش در مدل B2B اغلب از طریق قراردادهای بلندمدت انجام می‌شود و ارزش هر مشتری بالا است. البته که خیلی از کسب‌وکارها نیز به‌صورت موقت با هم همکاری دارند و نمی‌توان گفت که تمام همکاری‌ها بلندمدت و دائمی است.

تمرکز اصلی این مدل روی حل یک مشکل مشخص سازمانی است.

#مزایای مدل کسب‌وکار B2B

• ارزش بالای هر مشتری: هر قرارداد معمولا حجم مالی بالایی دارد و می‌تواند بخش قابل توجهی از درآمد سالانه کسب‌وکار را تامین کند.

• پایداری و پیش‌بینی‌پذیری درآمد: قراردادهای بلندمدت، تمدیدشونده و اشتراکی باعث می‌شوند جریان درآمدی قابل پیش‌بینی و باثبات باشد.

• وفاداری بالای مشتریان سازمانی: تغییر تأمین‌کننده برای شرکت‌ها هزینه‌بر، زمان‌بر و پرریسک است.

• رقابت قیمتی کمتر نسبت به B2C: تصمیم خرید بیشتر بر اساس کیفیت، تخصص و پشتیبانی انجام می‌شود.

• برندسازی تخصصی: برند به‌عنوان یک مرجع تخصصی شناخته شود، نه صرفا یک فروشنده.

• هزینه بازاریابی هدفمندتر: جامعه هدف محدودتر و مشخص‌تر است، بنابراین هزینه جذب مشتری در بلندمدت بهینه‌تر می‌شود.

• روابط بلندمدت و مشارکتی: در بسیاری از موارد، رابطه فروشنده و خریدار به یک همکاری طولانی مدت تبدیل می‌شود.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای B2B

• نرم‌افزارهای CRM: دیدار، سرو، پارس‌ویدا

• سایت‌سازها و پلتفرم‌های فروش سازمانی: غرفه‌چی، پرتال، سازیتو، وبزی

• نرم‌افزارهای حسابداری و مالی: سپیدار سیستم، هلو، حسابفا

• تبلیغات و بازاریابی دیجیتال: یکتانت

• زیرساخت، سرور و خدمات ابری: آروان کلود، پارس‌پک، هاست ایران، ایران‌سرور

• خدمات پرداخت و مالی سازمانی: زرین‌پال سازمانی، پی‌پینگ، نکست‌پی

• تأمین‌کنندگان صنعتی و تجهیزات: شرکت‌های پخش عمده مواد اولیه، تأمین‌کنندگان تجهیزات ساختمانی و صنعتی

#مدل کسب‌وکار B2C (Business to Consumer)

در مدل کسب‌وکار B2C (کسب‌وکار به مشتری) کسب‌وکار به‌صورت مستقیم با مصرف‌کننده نهایی در ارتباط است و محصول یا خدمت بدون واسطه به کاربر ارائه می‌شود. این مدل رایج‌ترین نوع مدل کسب‌وکار در بازارهای آنلاین، خرده‌فروشی و اپلیکیشن‌های خدماتی محسوب می‌شود.

تصمیم‌گیری خرید در B2C معمولا سریع‌تر و تا حد زیادی احساسی است. عواملی مانند قیمت، برند، تجربه کاربری، طراحی، اعتماد و نظرات کاربران نقش تعیین‌کننده‌ای دارند.

#مزایای مدل کسب‌وکار B2C

• بازار هدف بسیار گسترده: تعداد مصرف‌کنندگان نهایی زیاد است و امکان جذب مشتری در مقیاس بالا وجود دارد.

• فرآیند فروش سریع و ساده: تصمیم خرید معمولا توسط یک فرد گرفته می‌شود و نیاز به مذاکرات طولانی وجود ندارد.

• رشد سریع با ابزارهای دیجیتال: با استفاده از تبلیغات آنلاین، سئو وب‌سایت و شبکه‌های اجتماعی می‌توان رشد سریعی تجربه کرد.

• امکان برندسازی قوی و احساسی: ارتباط مستقیم با مصرف‌کننده فرصت ایجاد وفاداری برند را فراهم می‌کند.

• تنوع بالای کانال‌های فروش: فروش از طریق وب‌سایت، اپلیکیشن، شبکه‌های اجتماعی و مارکت‌پلیس‌ها امکان‌پذیر است.

• دریافت بازخورد مستقیم از مشتری: نظرات و رفتار کاربران به بهبود سریع محصول یا خدمات کمک می‌کند.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای B2C

• فروشگاه‌های اینترنتی و مارکت‌پلیس‌ها: دیجی‌کالا، باسلام، ترب، ایمالز

• فروشگاه‌های تخصصی آنلاین: خانومی (لوازم آرایشی)، مدیسه (پوشاک)، تکنولایف (کالای دیجیتال)

• اپلیکیشن‌های خدماتی: اسنپ، تپسی، دیجی‌پی، الوپیک

• فروش آنلاین خدمات و محتوا: فیلیمو، نماوا، طاقچه، فیدیبو

#مدل کسب‌وکار B2G / B2A (Business to Government / Administration)

مدل کسب‌وکار B2G یا B2A (کسب‌وکار به دولت) به تعامل تجاری میان کسب‌وکارها و نهادهای دولتی، سازمان‌های عمومی و حکومتی اشاره دارد. در این مدل، فروش محصولات یا خدمات معمولا از طریق مناقصه‌ها، مزایده‌ها و قراردادهای رسمی انجام می‌شود.

فرآیند تصمیم‌گیری و چرخه فروش در B2G طولانی و مبتنی بر ضوابط قانونی بوده اما در مقابل ارزش مالی قراردادها معمولا بالا و پایدار است.

رعایت استانداردها، الزامات حقوقی و مستندسازی دقیق نقش حیاتی در موفقیت این مدل دارند. B2G بیشتر برای شرکت‌های بزرگ، تخصصی و دارای ساختار سازمانی قوی مناسب است.

#مزایای مدل کسب‌وکار B2G / B2A

• قراردادهای بزرگ و بلندمدت: همکاری با نهادهای دولتی معمولا شامل پروژه‌های کلان با دوره زمانی طولانی است.

• پایداری درآمد در بلندمدت: دولت‌ها به‌عنوان مشتریان ثابت، ثبات مالی قابل توجهی ایجاد می‌کنند.

• ریسک پایین عدم پرداخت: پرداخت‌ها رسمی، قراردادی و دارای پشتوانه قانونی هستند.

• افزایش اعتبار برند: همکاری با سازمان‌های دولتی باعث افزایش اعتماد سایر مشتریان می‌شود.

• فرصت گسترش همکاری‌های بین‌سازمانی: موفقیت در یک پروژه می‌تواند منجر به قراردادهای دولتی دیگر شود.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای B2G

• پیمانکاران عمرانی و زیرساختی: شرکت‌های پیمانکاری راه‌سازی، شرکت‌های توسعه شهری

• شرکت‌های فناوری اطلاعات و نرم‌افزار دولتی: داده‌پردازی ایران، فناپ، رایورز، چارگون

• تأمین‌کنندگان تجهیزات پزشکی و درمانی: شرکت‌های واردکننده تجهیزات بیمارستانی، تأمین‌کنندگان دستگاه‌های تصویربرداری پزشکی

• خدمات ارتباطی و مخابراتی دولتی: شرکت مخابرات ایران، همراه اول (پروژه‌های دولتی)، ایرانسل (پروژه‌های دولتی)

• خدمات انرژی و تاسیسات: شرکت‌های فعال در حوزه نفت، گاز، برق و آب

#مدل کسب‌وکار C2C (Consumer to Consumer)

در مدل کسب‌وکار C2C (مشتری به مشتری) مصرف‌کنندگان به‌صورت مستقیم با سایر مصرف‌کنندگان معامله می‌کنند و یک پلتفرم دیجیتال نقش واسطه را ایفا می‌کند. این پلتفرم معمولا مالک کالا یا خدمات نیست، بلکه تنها بستری برای ارتباط، پرداخت و اعتمادسازی را فراهم می‌کند.

موفقیت این مدل به ایجاد اعتماد میان کاربران، سیستم‌های امتیازدهی، احراز هویت و مدیریت تخلفات وابسته است.

#مزایای مدل کسب‌وکار C2C

• هزینه عملیاتی پایین: پلتفرم نیازی به تولید، انبار یا لجستیک کالا ندارد و فقط زیرساخت ارائه می‌دهد.

• رشد شبکه‌ای: هرچه تعداد کاربران بیشتر شود، ارزش پلتفرم برای همه افزایش پیدا می‌کند.

• تنوع بسیار بالای عرضه: کاربران محصولات و خدمات متنوعی ارائه می‌دهند.

• سرعت رشد بالا: جذب کاربران جدید می‌تواند با سرعت بالا و با هزینه کم انجام شود.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای C2C

• مارکت‌پلیس‌ها: دیوار، شیپور، دیجی‌کالا

• پلتفرم‌های اجاره و خدمات اشتراکی: جاباما (بخش اجاره توسط افراد)، شب

• پلتفرم‌های فروش محصولات دست‌ساز و خانگی: باسلام، کمدا

#مدل کسب‌وکار C2B (Consumer to Business)

در مدل کسب‌وکار C2B (مشتری به کسب‌وکار) مصرف‌کنندگان یا کاربران ارزش تولید می‌کنند و کسب‌وکارها آن را خریداری می‌کنند. این مدل برخلاف ساختار سنتی بازار عمل می‌کند که معمولا شرکت‌ها کالا یا خدمات تولید و به مصرف‌کننده عرضه می‌کنند.

در مدل C2B، افراد می‌توانند محتوا، خدمات، ایده یا تخصص خود را به کسب‌وکارها ارائه دهند. این مدل در اقتصاد دیجیتال، فریلنسینگ، بازاریابی و تولید محتوا بسیار رایج است. قیمت‌گذاری و شرایط همکاری اغلب انعطاف‌پذیر و پروژه‌ای است و امکان استفاده از استعدادهای متنوع فراهم می‌شود.

#مزایای مدل کسب‌وکار C2B

• کاهش هزینه تولید و توسعه: کسب‌وکار می‌تواند از توان و ایده‌های کاربران به جای منابع داخلی استفاده کند.

• انعطاف‌پذیری بالا: همکاری پروژه‌ای به جای استخدام دائمی، امکان مدیریت منابع انسانی با هزینه کمتر را می‌دهد.

• دسترسی به استعدادهای متنوع: شرکت‌ها می‌توانند از سراسر بازار و حتی خارج از مرزهای جغرافیایی استفاده می‌کنند.

• سرعت بالای توسعه محصولات و خدمات: مشارکت کاربران و فریلنسرها باعث نوآوری سریع‌تر می‌شود.

• کاهش ریسک و هزینه‌های بازاریابی: کسب‌وکارها می‌توانند محتوا، تبلیغات یا ایده‌های بازاریابی را از کاربران دریافت کنند.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای C2B

• پلتفرم‌های فریلنسری و کاریابی پروژه‌ای: پونیشا، کارلنسر، پارس‌کدرز

• برندهای مبتنی بر تولید محتوا و بازاریابی دیجیتال: نجوا، یکتانت (همکاری با اینفلوئنسرها)

• کمپین‌های اینفلوئنسر مارکتینگ و مشارکت کاربران: اینسایدر، همیار اینفلوئنسر، کمدا

• طراحی و تولید دیجیتال توسط کاربران: کاربرانی که در سایت‌های طراحی گرافیک و محتوای تبلیغاتی فعالیت می‌کنند.

#مدل کسب‌وکار G2B (Government to Business)

در مدل کسب‌وکار G2B (دولت به کسب‌وکار) دولت به کسب‌وکارها خدمات، اطلاعات و زیرساخت‌های مورد نیاز ارائه می‌دهد. این خدمات شامل مجوزها، سامانه‌های مالیاتی، پشتیبانی قانونی و دسترسی به اطلاعات کلان اقتصادی می‌شوند.

هدف اصلی این مدل، تسهیل فعالیت اقتصادی بخش خصوصی، افزایش شفافیت و کاهش پیچیدگی‌های اجرایی است.

تعامل در این مدل اغلب از طریق پلتفرم‌های دیجیتال، سامانه‌های آنلاین و خدمات الکترونیک انجام می‌شود. G2B برای استارتاپ‌ها، شرکت‌های کوچک و متوسط و کسب‌وکارهای نوپا اهمیت زیادی دارد.

#مزایای مدل کسب‌وکار G2B

• کاهش فرآیندهای اداری: دسترسی آسان و سریع به خدمات دولتی باعث صرفه‌جویی در زمان و هزینه می‌شود.

• شفافیت بالاتر در فعالیت‌های تجاری: فرآیندها و اسناد رسمی به‌صورت دیجیتال قابل پیگیری هستند.

• حمایت از استارتاپ‌ها: ارائه اطلاعات و زیرساخت‌ها به شرکت‌های کوچک و متوسط کمک می‌کند سریع‌تر رشد کنند.

• دسترسی به اطلاعات و داده‌های اقتصادی: گزارش‌ها، آمار و اطلاعات بازار برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در اختیار کسب‌وکارها قرار می‌گیرد.

• ارتباط مستقیم با نهادهای دولتی: امکان دریافت مشاوره، پشتیبانی و خدمات تخصصی دولتی فراهم می‌شود.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای G2B

• سامانه‌های مالیاتی و اقتصادی: سامانه مالیات الکترونیکی (E-Tax)، سامانه صندوق مکانیزه فروش

• سامانه‌های ثبت شرکت‌ها و کسب‌وکارها: سامانه ثبت شرکت‌ها، سامانه ثبت برند

• زیرساخت‌ها و خدمات پشتیبانی قانونی: سامانه‌های تجارت الکترونیک و مجوزهای وزارت صمت، سامانه مجوزهای کسب‌وکار

• خدمات بانکداری و پرداخت به کسب‌وکارها: سامانه شاپرک، بانکداری آنلاین شرکت‌ها

#مدل کسب‌وکار G2C (Government to Consumer)

در مدل کسب‌وکار G2C (دولت به مصرف‌کننده) دولت به‌صورت مستقیم خدمات و اطلاعات خود را به شهروندان ارائه می‌دهد. این خدمات شامل آموزش، سلامت، مالیات، خدمات اجتماعی، بیمه و زیرساخت‌های دیجیتال می‌شود.

#مزایای مدل کسب‌وکار G2C

• دسترسی سریع و آسان شهروندان به خدمات: افراد می‌توانند بدون مراجعه حضوری و صرف زمان، خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.

• کاهش هزینه‌های اجرایی دولت: انجام امور به‌صورت دیجیتال باعث صرفه‌جویی در نیروی انسانی و منابع مالی می‌شود.

• افزایش رضایت عمومی و اعتماد به دولت: شفافیت، سرعت و کیفیت ارائه خدمات باعث اعتماد بیشتر شهروندان می‌شود.

• شفافیت و قابلیت پیگیری: خدمات ارائه‌شده قابل رصد و پیگیری آنلاین هستند و احتمال خطا کاهش پید می‌کند.

#مثال‌های واقعی از کسب‌وکارهای G2C

• سامانه‌های خدمات دولت الکترونیک: سامانه خدمات دولت الکترونیک، سامانه ثنا، سامانه my.gov.ir

• سامانه‌های بیمه و سلامت دولتی: سامانه بیمه سلامت، سامانه بیمه تامین اجتماعی، سامانه نسخه‌پیچ دیجیتال

• خدمات مالیاتی و ثبت اطلاعات شخصی: سامانه مالیات الکترونیکی، سامانه ثبت نام مالیات بر ارزش افزوده

• خدمات آموزشی و فرهنگی: سامانه شاد، سامانه مکتب‌خونه دولتی

#جمع‌بندی

هر مدل با توجه به نوع تعامل بین کسب‌وکارها، مصرف‌کنندگان و نهادهای دولتی، مزایا و چالش‌های خاص خود را دارد. شناخت دقیق این مدل‌ها به انتخاب استراتژی مناسب و بهبود فرآیند فروش کمک می‌کند.

استفاده صحیح از هر مدل، با در نظر گرفتن بازار هدف و نیاز کاربران، موجب افزایش درآمد، رضایت مشتری و توسعه پایدار کسب‌وکار می‌شود.

در نهایت، درک درست این ساختارها به کسب‌وکارها کمک می‌کند تا با کارایی و اثربخشی بیشتری در بازار رقابت کنند.